දුටුගැමුණු රජුගේ අභාවය සහ නාග දෂ්ටනය: ජනප්‍රවාද හා දේශීය වෛද්‍ය පරම්පරා

දුටුගැමුණු රජුගේ අභාවය සහ නාග දෂ්ටනය: ජනප්‍රවාද හා දේශීය වෛද්‍ය පරම්පරා 

ජනප්‍රවාද සහ දේශීය පාරම්පරික තොරතුරු: නාග විෂ ශරීරගත වීම 

සංඝයා වහන්සේලාගේ සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රවල විස්තර කෙරෙන ශාන්ත වූ මෙන්ම අතිශයින් ආගමික වතාවත්වලට අනුකූල වූ අපවත්වීමට (අභාවයට) හාත්පසින්ම වෙනස්ව, ප්‍රදේශීය ජනප්‍රවාද මගින් ඉදිරිපත් කරන්නේ සර්පයෙකු විෂ ශරීරගත කිරීම නිසා සිදු වූ හදිසි සහ ඛේදනීය මරණයකි.

'රාජාවලිය' විවිධ මුද්‍රණයන්ට සම්බන්ධ පසුකාලීන ප්‍රාදේශීය ඓතිහාසික සංග්‍රහ සහ ජන පුස්කොල පත් ඉරු තුළ, දුටුගැමුණු රජතුමා විෂ සහිත සර්පයෙකුගේ දෂ්ට කිරීමකට ලක්වූ බවට වන පුවතක් සුරැකී ඇත.

මෙම වාර්තාවලට අනුව, රූප විපර්යාස කිරීමේ හැකියාව ඇති නාගයෙකු, රාජකීය උත්සවයක් සඳහා ඉදිකරන ලද සැරසූ පොල්අතු පන්දලමක් (පොල්අතු තොරණක්) තුළ නයෙකුගේ වේශයෙන් සැඟවී සිට ඇත. රජතුමා මෙම මංගල සැරසිල්ල යටින් ගමන් කරද්දී හෝ එය නිරීක්ෂණය කරද්දී, සැඟවී සිටි නයා උන්වහන්සේගේ හිසට දෂ්ට කර ඇති අතර එමගින් මාරාන්තික විෂ ප්‍රමාණයක් ශරීරගත වී තිබේ. 

මෙම විෂ ශරීරගත වීමේ පුවත, උතුරු මැද පළාතේ, විශේෂයෙන්ම කැකිරාව ආසන්නයේ කොරසගල්ල ප්‍රදේශයේ පිහිටි කොරනක සඳගල ටැම්පිට රජමහා විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශීය ජනප්‍රවාද සහ දේශීය වෛද්‍ය පරම්පරාවන් මගින් තවදුරටත් තහවුරු වේ.

දේශීය ජනප්‍රවාදවලට අනුව, නාග දෂ්ටනයෙන් පසුව රජතුමාව කොරසගල්ලේ විසූ සර්ප විෂ වෙද මහතුන් වෙත වහාම රැගෙන ගොස් ඇත. මෙම ප්‍රදේශයේ සිටින සාම්ප්‍රදායික ආයුර්වේද සහ හෙළ වෙදකම් කරන වෛද්‍යවරුන් හිමිකම් කියන්නේ, අනතුරට පත් රජතුමාට විෂ නාශක ප්‍රතිකාර සහ විශේෂිත ඖෂධීය පත්තු තැබූ රාජකීය වෛද්‍ය පරම්පරාවෙන් පැවත එන බවටයි.

මෙම ප්‍රාදේශීය ඉතිහාසයන් තුළ එම ප්‍රතිකාර මගින් උන්වහන්සේගේ ආයු කාලය දීර්ඝ කළේද නැතහොත් අවසානයේ ප්‍රතිකාර අසාර්ථක වූයේද යන්න පිළිබඳව මතභේද පැවතියද, දුටුගැමුණු රජතුමා සහ දරුණු නාග දෂ්ටනය අතර පවතින ගැඹුරින් මුල් බැසගත් ඓතිහාසික මතකය මෙයින් මනාව පැහැදිලි වේ.

The Folkloric and Vernacular Traditions: Cobra Envenomation

In contrast to the serene, highly ritualised passing described in monastic literature, vernacular folk narratives present a sudden and tragic cause of death centred on envenomation. 

Late regional historical compilations and folk manuscripts associated with variants of the Rajavaliya preserve a tradition wherein King Dutugemunu was struck down by a venomous serpent. 

According to these accounts, a Naga—a mythological serpent entity possessing shape-shifting capabilities—transformed itself into a cobra and concealed itself within a decorated coconut-leaf pavilion (coconut pandal) erected for a royal ceremony. 

As the king passed beneath or inspected the ceremonial structure, the hidden cobra bit him on the head, delivering a fatal dose of venom.

This envenomation narrative is reinforced by local oral traditions and indigenous medical lineages in the North-Central Province, particularly in the vicinity of the Koranaka Sandagala Tampita Rajamaha Viharaya in Korasagalla, near Kekirawa. 

Local lore maintains that following the cobra bite, the king was rushed to toxicological specialists (sarpavisha vedas) residing in Korasagalla. 

Traditional Ayurvedic and Hela Vedakama physicians in this region claim direct descent from the royal medical guild that administered antivenom therapies and specialised herbal poultices to the stricken monarch. 

While these regional histories disagree on whether the treatments successfully prolonged his life or ultimately failed, they demonstrate a deeply rooted historical memory linking Dutugemunu to severe serpent envenomation.